Sporcularda Kafein Tüketiminin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi

An Examination of Caffeine Consumption in Athletes According to Some Variables

Ezgi SAMAR , Okan KARTAL , Cansu YILMAZ

¹Artvin Çoruh Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi, email. ezgi@artvin.edu.tr  0000-0002-9376-9307

²Cansu Artvin Çoruh Üniversitesi Lisansüstü Eğitimi Enstitüsü Beden Eğitimi ve Spor email: cnsyll0@gmail.com Orcid Id: 0009-0002-6583-4674

³Cansu Artvin Çoruh Üniversitesi Lisansüstü Eğitimi Enstitüsü Beden Eğitimi ve Spor, email: okan_kartal08@hotmail.com Orcid Id: 0000-0002-7028-4892

Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.19885095

http://ijsher.com/Archive/volume2-issue1/ijsher-Volume2-issue1-02.pdf

Download Full Text

Received / Gönderim: 10.01.2025 Accepted / Kabul: 30.03.2026 Published / Yayın: 29.04.2026

ÖZ

Amaç: Çalışmada sporcularda kafein tüketiminin bazı değişkenlere göre incelenmesi amaçlanmıştır.Yöntem: Çalışmaya 341 gönüllü sporcu katılmıştır. Araştırmada, katılımcıların demografik özelliklerini belirlemek amacıyla “Kişisel Bilgi Formu” ile birlikte, “Kısa Kafein Beklenti Ölçeği (B-CaffeQ)” kullanılmıştır. Katılımcılardan elde edilen veriler istatistiksel analizler için normallik analizine tabi tutulmuş ve burada değişkenlere ilişkin çarpıklık ve basıklık değerleri kontrol edilmiştir. Normal dağılıma uygun veriler bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans (ANOVA) analizi ve Pearson korelasyon analizi kullanılarak analiz edilmiş olup, anlamlılık düzeyi p<0,5 olarak kabul edilmiştir.  Bulgular: Araştırmada sporcuların kafein beklentileri çeşitli değişkenlere göre incelenmiştir. Cinsiyete göre yalnızca anksiyete/negatif fiziksel etkiler boyutunda anlamlı fark bulunmuş ve erkeklerin puanları daha yüksek çıkmıştır. Spor kategorileri arasında hiçbir boyutta anlamlı farklılık saptanmamıştır. BKİ açısından fiziksel performans artırma, enerji/iş gücü artırma ve sosyal/duygudurum artırma boyutlarında anlamlı fark görülmüş; normal kiloluların puanları kilolulardan yüksek bulunmuştur.  Yaş değişkeni yoksunluk/bağımlılık, anksiyete ve sosyal/duygudurum artırma boyutlarıyla düşük düzeyde pozitif ilişkiler göstermiştir. Spor yılı ise hiçbir boyutla anlamlı ilişki vermemiştir.Sonuç: Kafein beklentilerinin demografik ve sportif değişkenlerden büyük ölçüde bağımsız olduğu; ancak özellikle cinsiyet, BKİ ve yaş değişkenlerinin bazı boyutlarda sınırlı fakat anlamlı farklılıklar oluşturduğu görülmektedir. Bu sonuçlar, sporcularda kafein kullanımının beklentisel boyutunun oldukça bireysel bir yapı taşıdığını ve fizyolojik/performans kategorileri yerine kişisel değişkenlerle daha fazla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler: Sporcu, Kafein, Sporcu performansı

Abstract

Aim: This study aimed to examine caffeine consumption among athletes according to some variables. Method: A total of 341 volunteer athletes participated in the study. The Brief Caffeine Expectancy Questionnaire (B-CaffeQ) was used alongside a Personal Information Form to determine the demographic characteristics of the participants. The data obtained from the participants were subjected to normality analysis for statistical analysis, and the skewness and kurtosis values of the variables were controlled. Data suitable for normal distribution were analysed using the independent groups t-test, one-way analysis of variance (ANOVA) and Pearson correlation analysis, with a significance level of p<.05.  Results: The study examined athletes’ caffeine expectancies according to various variables. Significant differences were found only in the anxiety/negative physical effects dimension based on gender, with males scoring higher. No significant differences were found in any dimension between sports categories. In terms of BMI, significant differences were observed in the dimensions of physical performance enhancement, energy/work capacity enhancement, and social/mood enhancement; those of normal weight scored higher than those who were overweight. The age variable showed low-level positive correlations with the deprivation/dependence, anxiety, and social/mood enhancement dimensions. Sport experience, however, did not show any significant correlation with any dimension. Conclusion: Caffeine expectancies were largely independent of demographic and sporting variables; however, gender, BMI and age variables were found to produce limited but significant differences in certain dimensions. These results suggest that the expectational dimension of caffeine use in athletes was highly individualised and may be more closely related to personal variables than to physiological/performance categories.

Keywords: Athlete, Caffeine, Athlete performance

Kaynakça /References

• Ágoston, C., Urbán, R., Király, O., Griffiths, M. D., Rogers, P. J., & Demetrovics, Z. (2018). Why do you drink caffeine? The development of the motives for caffeine consumption questionnaire (MCCQ) and its relationship with gender, age and the types of caffeinated beverages. International Journal of Mental Health and Addiction, 16(4), 981–999.
• Aydın, B. (2019). Üniversite öğrencilerinde riskli kafein tüketimi (Yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi.
• Chambers, K. P. (2009). Caffeine and health research. Nova Science.
• Çakır, Z., Çatıkkâş, F., Türkmen, M., Şengönül, A., Yaman, M., Öktem, T., Gönen, M., Güzel, S., & Yel, K. (2025a). Preservice teachers’ attitudes toward pedagogical humour: The role of physical activity, sociodemographic factors, and academic discipline. BMC Psychology, 13, 1423. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03751-4
• Çakır, Z., Erbaş, Ü., Gönen, M. A., Ceyhan, M., Öktem, T., Kul, M., Dilek, A. N., & Güzel, S. (2025b). Examination of trauma levels and earthquake stress coping strategies of university students who exercise and do not exercise after an earthquake. BMC Psychology, 13, 867. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03108-x
• Damar, Z. M. (2024). Genç yetişkinlerde kafein kullanım bozukluğunun sirkadiyen ritim ve depresyon ile ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Dindar, İ., & Güler, M. L. (2019). Spor ve medya ilişkisinin spor bilimleri öğrencileri üzerindeki etkileri. The Journal of Academic Social Science, 7(95), 440–456.
• Doğanay, T. N. (2024). Sağlık çalışanlarında beslenme durumu, kafein alımı ve sirkadiyen ritmin premenstrual sendrom (PMS) ile ilişkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Ankara Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Fırıncıoğulları, K. (2023). Elit basketbolcularda kafein takviyesinin kan laktat seviyesi, performans ve antrenman sonrası yorgunluk üzerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi.
• George, D., & Mallery, P. (2019). IBM SPSS statistics 26 step by step: A simple guide and reference. Routledge.
• Göktepe, N. (2020). Fitness yapan yetişkin bireylerde kafein tüketim zamanı ve miktarının değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Okan Üniversitesi.
• Jahrami, H., Al-Mutarid, M., Penson, P. E., Al-Islam Faris, M., Saif, Z., & Hammad, L. (2020). Intake of caffeine and its association with physical and mental health status among university students in Bahrain. Foods, 9(4), 473.
• Kara, Z., Taşkın, H., Erkmen, N., & Baştürk, D. (2019). Effects of caffeine intake on short-term high-intensity exercise: Caffeine intake time. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi.
• Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı nitel-nicel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği (1. baskı). Nobel.
• Karasar, N. (2011). Bilimsel araştırma yöntemi (11. baskı). Nobel.
• Kearns, N. T., Blumenthal, H., Natesan, P., Zamboanga, B. L., Ham, L. S., & Cloutier, R. M. (2018). Development and initial psychometric validation of the brief-caffeine expectancy questionnaire (B-CaffEQ). Psychological Assessment, 30(12), 1597–1611.
• Keskin, D. (2024). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinde kafein kullanım bozukluğu, uyku durumu ve duygusal iştah arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Korkmaz, F. (2022). Genç erişkinlerde kafein kullanım özelliklerinin internet bağımlılığı ve uyku kalitesi ile ilişkisinin incelenmesi (Uzmanlık tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi.
• Kuran, Ö. (2024). Yetişkin bireylerde genel beslenme durumu ve diyetin kafein içeriğinin anksiyete ve uyku kalitesi ile ilişkisinin değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Küçükkömürler S., & Kurt N. (2018). Adölesanlarda Kafein Tüketimi (Caffeine Consumption in Adolescents), 111-114.
•  Mahoney, C. R., Giles, G. E., Marriott, B. P., Judelson, D. A., Glickman, E. L., & Geiselman, P. J. (2019). Intake of caffeine from all sources and reasons for use by college students. Clinical Nutrition, 38(2), 668–675.
• Nehlig, A. (2016). Effects of coffee/caffeine on brain health and disease: What should I tell my patients? Practical Neurology, 16(2), 89–95. https://doi.org/10.1136/practneurol-2015-001162
• Norton, T. R., Lazev, A. B., & Sullivan, M. J. (2011). The “buzz” on caffeine: Patterns of caffeine use in a convenience sample of college students. Journal of Caffeine Research, 1(1), 35–40.
• Sağlam, B. (2023). Hekimlerin kafein kullanım bozuklukları ile uyku kalitesi ve mesleki tükenmişlikleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi (Tıpta uzmanlık tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi.
• Toplu-Atakan, S. (2022). Adölesanlarda kafein tüketiminin algılanan stres ve depresyon üzerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Yozgat Bozok Üniversitesi.
• Tot Acar, Ş., Yazıcı, Ş., Köksal, K., Sanberk, R., & Yazıcı, S. (2011). Hocam, bir kahve daha alır mıydınız? New/Yeni Symposium Journal, 49(2), 121–124.
• Turunç, P. (2022). Lise öğrencilerinin sınav kaygısı, kafein tüketimi ve uyku kalitelerinin değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Başkent Üniversitesi.
• Wikoff, D., Welsh, B. T., Henderson, R., Brorby, G. P., Britt, J., Myers, E., Goldberger, J., Lieberman, H. R., O’Brien, C., & Nehlig, A. (2016). Effects of coffee/caffeine on brain health and disease: What should I tell my patients? Practical Neurology, 16(2), 89–95.
• Yel, K., Şencan, D., Güzel, S., & Erkılıç, A. O. (2024). Physical activity, nutrition, and healthy living. International Journal of Health, Exercise, and Sport Sciences (IJOSS), 1(3), 15-28. https://www.ijoss.org/Archive/ijoss-Volume1-issue3-02.pdf
• Zengin, E., & Öztaş, C. (2010). Yerel yönetimler ve spor. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 55, 49–78.